BLOG Dr. KOB

BASEL III

เมื่อสัปดาห์ที่ผ่านมา Basel Committee on Banking Supervision ได้มีข้อสรุปตกลงในร่างเกณฑ์การกำกับสถาบันการเงินรอบใหม่ ที่เรียกกันว่า BASEL 3 ซึ่งจะมีนัยต่อการทำธุรกิจในภาคแบงก์และระบบสถาบันการเงินของประเทศต่างๆ ในอนาคต วันนี้ก็ถือโอกาสที่จะนำประเด็นนี้มาอธิบายให้ฟังถึงรายละเอียดและนัย

ทำไมต้องมีเกณฑ์มาตรฐานระหว่างประเทศในการกำกับสถาบันการเงิน

ปกติธุรกิจการเงินเป็นธุรกิจที่มีการแข่งขันกันสูงมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งการแข่งขันในลักษณะที่ข้ามพรมแดน

อย่างไรก็ตามในอดีต เมื่อไม่มีเกณฑ์ที่ชัดเจนที่จะใช้ในการกำกับดูแลสถาบันการเงินให้มีความเสมอภาคกัน แต่ละประเทศก็มีแรงจูงใจที่จะผ่อนผันให้สถาบันการเงินของตนเองในด้านต่างๆ เพื่อเอื้อให้สามารถแข่งขันได้อย่างเต็มที่ นำไปสู่การแข่งขันกันในการทำธุรกิจ

ไม่น่าแปลกใจว่า ยิ่งนับวันเงินทุนที่ใช้ในการทำธุรกิจแบงก์ ก็น้อยลงเรื่อยๆ

ทั้งหมดนี้ จึงนำไปสู่ความเสี่ยงของการเกิดวิกฤต และความจำเป็นที่จะต้องมีคนกลางในการกำหนดเกณฑ์ในการกำกับสถาบันการเงินในประเทศต่างๆ โดยเฉพาะในประเทศที่พัฒนาแล้วให้มีความเสมอภาค และแข่งขันกันข้ามประเทศในพื้นฐานเดียวกัน ซึ่งคณะกรรมการชุดที่ตั้งขึ้นมานี้ ก็คือ Basel Committee on Banking Supervision โดย

ครั้งแรก – ปี 1988 ออกเกณฑ์ที่เรียกว่า BASEL I เป็นบรรทัดฐานเบื้องต้น เกี่ยวกับเงินกองทุนขั้นต่ำ ที่สถาบันการเงินที่ต้องมีเมื่อเทียบกับสินทรัพย์ที่ตนเองมี ซึ่งต่อมาในปี 1996 มีการเพิ่มเติมเกณฑ์เรื่องความเสี่ยงด้าน Market risk อีกด้าน

ครั้งที่สอง – ปี 2004 ออกเกณฑ์รอบที่สองเรียกกันว่า BASEL II ที่มีความซับซ้อนมากขึ้น โดยพยายามที่จะอนุญาตให้สถาบันการเงินที่มีความก้าวหน้าด้านการเงินสามารถที่จะใช้ระบบบริหารความเสี่ยงของตนเองได้ในการคำนวนหาเงินทุนขั้นต่ำที่เหมาะสม และการกระจายกรอบการดูแลความเสี่ยงไปสู่ Operational risk

ครั้งที่สาม – ปี 2010 (เพียง 6 ปีให้หลัง) เนื่องจากวิกฤต subprime จึงมีแนวคิดที่จะปรับปรุงร่างเกณฑ์นี้อีกที เพื่อช่วยลดโอกาสไม่ให้เกิดวิกฤตในอนาคต

มีอะไรใหม่ใน BASEL III

หัวใจสำคัญใน Basel III มีอยู่ 3 ประเด็น

ประเด็นแรก คือการเพิ่มทุนของแบงก์ให้เพียงพอต่อการรับวิกฤติที่เกิดขึ้น ทำให้เงินกองทุนเพิ่มจาก 8.0% เป็น 10.5-13.0%

- เพิ่มทุนจากส่วนที่เป็น common equity ที่มีอยู่เดิมจาก 2% เป็น 4.5%

- เพิ่มทุนส่วนใหม่ที่กันไว้เพื่อความปลอดภัย conservative buffer อีก 2.5%

- เพิ่มทุนใหม่ส่วนที่สอง เรียกว่า Countercyclical Buffer เพื่อรองรับวิกฤตในช่วงขาลงอีก 0-2.5% โดยที่จะให้แบงก์สะสมทุนเพิ่มในช่วงที่เศรษฐกิจดี และไปใช้ในช่วงที่เป็นเศรษฐกิจมีปัญหา โดยได้ตัวอย่างมาจากสเปน ที่เคยสั่งให้แบงก์สะสมทุนในช่วง Boom แต่ในส่วนนี้จะให้แต่ละประเทศตัดสินใจเองว่าจะมีเงินกองทุนในส่วนนี้

ในส่วนนี้ ทางบาเซิลได้พยายามปรับให้เงินกองทุนที่มี เป็นเงินทุนในส่วนของ common equity ให้มากขึ้น เพื่อที่จะสามารถนำไปใช้สำหรับการรองรับความสูญเสียจากการดำเนินธุรกิจได้ อย่างแท้จริง เพราะหลังจากเปลี่ยนเกณฑ์แล้ว แม้ว่าเงินกองทุนขั้นต่ำจะเพิ่มจาก 8.0% เป็น 10.5% หรือประมาณ 25% แต่แบงก์ต้องเพิ่มทุนในส่วนของ common equity ประมาณ 3.5-5 เท่าตัว จาก 2% เป็น 7.0-9.5%

ประเด็นที่สอง Transition Period เพื่อช่วยลดผลกระทบจากการเพิ่มทุนที่จะมีต่อการดำเนินธุรกิจของแบงก์และการปล่อยสินเชื่อในช่วงอันใกล้ (ซึ่งเป็นช่วงที่เศรษฐกิจโดยรวมยังไม่ฟื้น) แทนที่จะสั่งให้มีการเพิ่มทุนเลย โดยจะให้เวลาอีก 3 ปีคือในปี 2013 ก่อนที่จะเริ่มเพิ่มเงินกองทุนในส่วนแรก และแบงก์จะต้องทยอยทำให้เสร็จภายในปี 2019 หรืออีก 9 ปีข้างหน้า เรียกว่ามีเวลาในการเตรียมการพอสมควร

ประเด็นที่สาม นอกจากจะมีการเสริมเรื่องความพอเพียงของเงินกองทุนแล้ว บาเซิลจะมีการออกกฎเกณฑ์เรื่อง Leverage ratio โดยจะกำหนดให้สามารถทำธุรกิจได้โดยมี Leverage ratio สินทรัพย์เทียบกับเงินกองทุนชั้นที่ 1 ไม่น้อยกว่า 3% (หรือมไม่มากกว่า 33 เท่า) และจะมีกฏเกณฑ์เรื่อง Net Stable Funding Ratio และความพอเพียงของสภาพคล่องในระยะสั้นออกมาเพิ่มเติมด้วย ที่ต้องมีเกณฑ์เหล่านี้ ก็เพราะวิกฤตรอบนี้ เกิดจากการที่สถาบันการเงินสุ่มเสี่ยงจนเกินไป รวมไปถึงปัญหาการขาดสภาพคล่องในช่วงวิกฤต

ข้อเสนอ BASEL III มีข้อดีอย่างไร

ช่วยเพิ่มความเข้มแข็งของเงินทุน และการจำกัดการทำธุรกิจของแบงก์ โดยสิ่งที่หลายคนตอบรับคือ ความประนีประนอมที่

เงินกองทุนที่เพิ่มขึ้นไม่ได้มากเกินไป จาก 8.0% เป็น 10.5-13% ซึ่งสถาบันการเงินต่างๆ น่าจะรับได้ ซึ่งความจริงแล้วสถาบันการเงินหลายแห่งในช่วงที่ผ่านมาก็ได้เพิ่มทุนไปเกินกว่าจุดนี้แล้ว เช่น ในสหรัฐ เป็นต้น ซึ่งโดยมากแล้ว เกณฑ์ที่ออกมาครั้งนี้เป็นการปรับโครงสร้างของเงินกองทุนที่เคยอนุญาตไปสู่ทุนที่เป็น common equity ซึ่งสามารถรับความเสียหายได้อย่างเต็มที่โดยเฉพาะในส่วนที่เป็น common equity ให้มากขึ้น

ไม่ต้องทำเร็วเกินไป พร้อมที่จะรอและใช้เวลาในการดำเนินการ โดยให้เวลาถึง 9 ปี ตรงนี้ก็จะช่วยให้ไม่กระทบต่อการฟื้นตัวทางเศรษฐกิจ

นักวิเคราะห์มองข้อเสนอนี้อย่างไร และจะเดินต่อไปอย่างไร

มีปัญหาอยู่ 4 ด้านที่หลายคนมอง

ด้านแรก – ระยะเวลา/ ขนาด หมายความว่าอาจจะไม่เพียงพอ อาจจะไม่ทัน เพราะว่าถ้าต้องรอถึง 9 ปี กว่าจะเห็นผลเต็มที่ ซึ่งถ้าใช้เวลานานขนาดนั้น ก็อาจจะเกิดวิกฤตรอบใหม่ไปแล้วก็ได้ นอกจากนี้ เงินกองทุนโดยรวมก็ไม่ได้เพิ่มมากจากเดิมเท่าไร เรียกว่าน้อยไปกว่าที่ตลาดคาดไว้ด้วยซ้ำไป (อาจจะไม่พอที่จะป้องกันไม่ให้เกิดวิกฤตในรอบต่อไป)

ด้านที่สอง – ยังไม่ได้แก้ไขปัญหาแบบครอบคลุม แม้ว่าจะมีการเพิ่มเงินทุนที่ต้องใช้ แต่ความเสี่ยงอาจจะไปหลบในส่วนที่อื่นๆ ภายในแบงก์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในตราสารที่ดูเหมือนกับมีความเสี่ยงน้อย แต่ว่ามีปัญหามาก อย่างเช่น Securitization หรือ Mortgage back securities ที่ดูเผิ่นๆ เหมือนกับความเสี่ยงไม่มาก ป้องกันไว้หมดแล้ว แต่ก็สามารถทำให้แบงก์ล้มได้อย่างเช่นในครั้งนี้ เป็นต้น

นอกจากนี้ การวัดความเสี่ยงยังใช้วิธีมองย้อนไปดูความผันผวนในช่วงเวลาที่ผ่านมา เป็นสำคัญ ไม่ใช่ความเสี่ยงในอนาคต เช่นสินเชื่อบ้าน ถ้ามองย้อนกลับไปช่วง 2002-2007 ความเสี่ยงก็จะไม่มาก เงินทุนที่เตรียมไว้ก็อาจจะไม่ต้องมาก แต่ความจริงแล้ว เมื่อมองย้อนกลับไป ความเสี่ยงของสินเชื่อบ้านมีอยู่พอสมควร และในกลุ่ม Subprime มีความเสี่ยงสูงมาก

ด้านที่สาม – เน้นเรื่องการกำกับแบงก์อย่างเดียว ความเสี่ยงอาจจะไปโป่งที่สถาบันการเงินในกลุ่ม non-Bank เช่น ประกันภัย Hedge fund หรือ Private equity เป็นต้น ที่หลายคนคิดว่าธุรกิจเหล่านี้ ใช้เงินตนเองและตลาดดูแลตนเองได้ รัฐไม่ต้องเข้าไปเกี่ยวข้อง ซึ่งไม่จริง พอมีปัญหามาก รัฐก็ต้องเข้าไปช่วยอยู่ดี เช่นในกรณีของ LTCM เป็นต้น

ด้านที่สี่ – ยังไม่ได้จัดการเรื่องสถาบันการเงินที่มีขนาดใหญ่ “too big to fail” ให้จบลง เพียงแต่ว่าเพิ่มทุนของแต่ละแบงก์ให้มากขึ้น และสามารถรองรับวิกฤตได้ดีขึ้น แต่ท้ายสุดสำหรับแบงก์ใหญ่ๆ หากเกิดปัญหา รัฐบาลก็ต้องเข้าไปช่วยอยู่ดี

ทั้งหมดนี้จึงหมายความว่า รัฐบาลจะจบแค่ BASEL III ไม่ได้ BASEL III เป็นแค่ส่วนหนึ่งของจิกซอร์ และรัฐบาลยังต้องทำอีกมาก เช่นที่สหรัฐมีการออกกฏหมายปฏิรูประบบการเงินออกมาเพิ่มเติม ซึ่งมีทั้งเกณฑ์เรื่อง Volcker Rule การปรับปรุงวิธีการกำกับดูแล สง. แบบรวมศูนย์ เป็นต้น

เรียกได้ว่าต้องติดตามกันต่อไปอย่างใกล้ชิด เพราะการปฏิรูประบบการเงินยังไม่จบ ยังต้องทำกันอีกมาก และไทยเราก็จะนิ่งนอนใจไม่ได้ เพราะท้ายสุดเราก็คงจะต้องยอมรับเกณฑ์ระหว่างประเทศใหม่ข้อนี้ในที่สุดเช่นกัน

On air in Money Wake Up at The Money Channel
(Monday, September 20, 2010)