BLOG Dr. KOB

เมื่อเช้าวันศุกร์ที่ผ่านมา ทางธนาคารกลางของสหรัฐ ได้ประกาศเพิ่มอัตราดอกเบี้ย Discount Rate ขึ้นเป็นครั้งแรกนับจากที่เกิดวิกฤตในช่วงที่ผ่านมา (ซึ่งนับเป็นงานสำคัญงานแรกตั้งแต่ Bernanke สาบานตนเข้ารับตำแหน่งรอบใหม่) การประกาศดังกล่าวทำให้หลายๆ คนกังวลใจว่า กระบวนการขึ้นดอกเบี้ยของสหรัฐได้เริ่มขึ้นแล้ว ซึ่งจะส่งผลต่อกระบวนการการฟื้นตัวของเศรษฐกิจสหรัฐในช่วงต่อไป วันนี้ก็จะขอมาวิเคราะห์ให้ทุกคนฟังครับ

Discount Rate คืออะไร

ถ้าจะสรุปง่ายๆ Discount Rate คือ อัตราดอกเบี้ยสำหรับเงินกู้ฉุกเฉิน ที่ Fed หรือธนาคารกลางสหรัฐ เรียกจากธนาคารพาณิชย์ที่ต้องการสภาพคล่อง แต่ไม่สามารถกู้ยืมใครได้ ก็มากู้ Fed ซึ่งในช่วงเกิดวิกฤต Subprime ปรากฏว่ามีสถาบันการเงินหลายแห่งไม่สามารถกู้ยืมจากใครได้ ต้องมาขอใช้บริการยืมเงินผ่านช่องทางนี้จาก Fed เป็นจำนวนมาก เพื่อดูแลปัญหาวิกฤตสภาพคล่องของตนเอง ตอนนี้ลดลงมาก เหลือแค่ประมาณ $10000 ล้านเท่านั้น (ทุกธนาคารกลางจะมีช่องทางนี้เตรียมไว้สำหรับธนาคารที่มีปัญหา)

แต่ที่ต้องเข้าใจ ก็คือ อัตราดอกเบี้ยตัวนี้เป็นคนละตัวกับอัตราดอกเบี้ยนโยบายของ Fed ที่รู้จักเรียกกันว่า Fed Fund Rate ซึ่งเป็นอัตราดอกเบี้ยที่ทุกคนไม่ว่าจะเป็น ธนาคารพาณิชย์ สถาบันการเงิน ตลาดทุน จะใช้อ้างอิง และเป็นดอกเบี้ยสำคัญที่สะท้อนถึงทิศทางของการดำเนินนโยบายการเงิน กำหนดระดับของดอกเบี้ยในระบบ ไม่ว่าจะเป็นดอกเบี้ยเงินฝาก ดอกเบี้ยเงินกู้ ดอกเบี้ยของพันธบัตรรัฐบาลสหรัฐและหุ้นกู้เของเอกชน ในระยะสั้นและปานกลาง

ปกติแล้ว ดอกเบี้ยทั้งสอง มักจะเคลื่อนไหวไปด้วยกัน เวลาที่ Fed ปรับอัตราดอกเบี้ยนโยบาย ก็จะปรับอัตรา Discount Rate ไปด้วย โดย Discount Rate จะอยู่สูงกว่าดอกเบี้ยนโยบาย ประมาณ 1% เสมอมา (ที่สูงกว่าถึง 1% ก็เพราะว่า ต้องการจะให้ แบงก์พยายามไปหากู้ยืมจากตลาดก่อน ถ้ากู้ไม่ได้จริงๆ ก็มากู้จาก Fed ในอัตราที่แพงขึ้น)

จุดเปลี่ยนที่สำคัญ เกิดขึ้นในเดือนกันยายน 2007 หลังวิกฤต Subprime ได้เริ่มทวีความรุนแรงขึ้น และสถาบันการเงินมีปัญหาสภาพคล่องอย่างรุนแรง ไม่รู้ว่าจะไปพึ่งใคร ก็เลยต้องมากู้ยืมที่ Fed  เพื่อช่วยลดต้นทุนให้กับสถาบันการเงินเหล่านั้น ในช่วงที่ตลาดไม่ทำงาน ธนาคารกลางสหรัฐจึงได้ปรับลดส่วนต่างระหว่างดอกเบี้ยทั้งสองลงอย่างต่อเนื่อง จาก 1% มาเป็น 0.5% ในช่วงปลายปี 2007 และเป็น 0.25% ในช่วงกลางปี 2008 และอยู่ในระดับดังกล่าว ตลอดเวลา  ขณะเดียวกัน ก็ปรับจากที่เคยให้ยืมสั้นๆ 1 วัน เป็น 28 วัน 90 วัน และยาวกว่านั้น เพื่อช่วยแบงก์

ทำไมต้องปรับขึ้น

การปรับครั้งนี้ เป็นการปรับส่วนต่างระหว่าง Discount Rate กับ Fed Fund Rate กลับไปเป็น 0.5% เป็นการที่ปรับขึ้นเพื่อกลับไปสู่ปกติตามที่ใช้อยู่ในช่วงที่ก่อนจะเกิดวิกฤตเท่านั้น ซึ่งทางธนาคารกลางสหรัฐชี้แจงว่า เป็นส่วนหนึ่งของของแผน Exit Strategy หรือ แผนการที่จะกลับไปสู่ระบบเศรษฐกิจและระบบการเงินในช่วงปกติอีกรอบ

สำหรับภาคการเงินสหรัฐสิ่งที่ไม่ปกติ มีอยู่ 2 ด้าน ที่ต้องค่อยๆ ทำ

ความผิดปกติส่วนแรก - สภาพคล่องที่มีอยู่มากไป จากการปล่อยสภาพคล่องออกไปช่วยเหลือภาคการเงินในยามที่เกิดวิกฤตความเชื่อมั่นในช่วงที่ผ่านมา ตอนนี้ก็ต้องเริ่มคิดว่า จะดึงสภาพคล่องเหล่านี้กลับมาอย่างไร เพราะช่วงนี้ สถาบันการเงินไม่ได้มีปัญหาแล้ว และเงินจำนวนดังกล่าว ก็นั่งนิ่งอยู่เฉยๆ ในแบงก์ ทำให้ กลายเป็นแหล่งทุนที่ออกไปเก็งกำไรในตลาดการเงินต่างๆ ทั่วโลกในช่วงที่ผ่านมา

ความผิดปกติส่วนสอง – ดอกเบี้ยในสหรัฐที่อยู่ในระดับต่ำมากเป็นประวัติการณ์ เพื่อช่วยกระตุ้นเศรษฐกิจ

ตรงนี้ Fed ในถ้อยแถลงที่ออกมา ชี้แจงชัดเจนว่าตอนนี้ เมื่อสถาบันการเงิน ไม่ได้มีปัญหาแล้ว     การปรับดอกเบี้ย Discount Rate ครั้งนี้ เป็นส่วนหนึ่งของแผนแรก คือ การกลับไปสู่ปกติของในส่วนของสภาพคล่อง และในส่วนของระบบการกู้ยืมเงินฉุกเฉิน ที่ได้ปรับผ่อนเกณฑ์เงื่อนไขต่างๆ ลงมาให้กู้ยืมได้ง่าย และนาน และถูก เพื่อต่อสู้กับปัญหาวิกฤตในสถาบันการเงินในช่วง 2 ปีที่ผ่านมา เรียกว่าเป็นการปรับทางเทคนิค เพื่อดูแลสภาพคล่องเท่านั้ย

ทั้งนี้ ที่เฟดปรับขึ้นดอกเบี้ย Discount Rate ก็ไม่ใช่มาตรการเดียวที่ทำในเรื่องนี้ ในแถลงการฉบับเดียวกันประกาศปรับเปลี่ยน อายุของเงินกู้ยืมฉุกเฉินที่เดิมได้นานถึง 90 วันนั้น เมื่อเดือนมกราคมได้ปรับลดมาทีแล้วเหลือเพียง 28 วัน ตอนนี้ ก็กำลังกลับไปสู่ปกติ 1 วันเหมือนเดิม

พร้อมกันนั้น ยังมีเครื่องมือทางการเงินอื่นๆ ที่ Fed เตรียมไว้เพื่อดึงสภาพคล่องกลับ ตามแผนที่Fed ประกาศมาในช่วงที่ผ่านมา เช่น Reverse Repo การจ่ายดอกเบี้ยบน Excess Reserve และวันที่ 28 ธันวาคมได้ประกาศเพิ่มช่องทางใหม่ในการดึงเงินกลับ เรียกว่า Term Deposit Facility โดยที่จะให้สถาบันการเงิน สามารถที่จะฝากเงินที่ธนาคารกลางโดยได้รับดอกเบี้ยได้ เรียกได้ว่า เดินหน้าอย่างเต็มที่ เพื่อกลับไปสู่ความเป็นปกติด้านสภาพคล่องในระบบ

ปรับขึ้นแล้ว หมายความว่า Fed จะมีการปรับขึ้นดอกเบี้ย Fed Fund หรือดอกเบี้ยนโยบายหรือไม่ – ไม่

เพราะจากถ้อยแถลงที่ออกมา Fed ย้ำชัดเจนว่า อัตราดอกเบี้ยนโยบายหรืออัตราดอกเบี้ย Fed Fund Rate จะยังคงอยู่ในระดับต่ำมากๆ อีกระยะหนึ่ง

ที่น่าสนใจก็คือ Fed ออกมาบอกว่าเศรษฐกิจสหรัฐจะยังมีการว่างงานในระดับที่สูงไปอีกระยะหนึ่ง และเงินเฟ้อพื้นฐานจะยังอยู่ในระดับต่ำอีกในช่วง 2-3 ปีข้างหน้า

ในคืนวันที่มีการขึ้น Discount Rate กรรมการของคณะกรรมการนโยบายการเงินออกมาย้ำเรื่องนี้ 2 คน (คือ คุณ Duke กับคุณ Lockhart) มาย้ำว่า การปรับขึ้น Discount rate เป็นเพื่อจัดการเรื่องระบบการปล่อยสภาพคล่อง ไม่เกี่ยวกับ เรื่องระดับดอกเบี้ยในระบบ และอธิบายว่าสหรัฐยังต้องการดอกเบี้ยที่ต่ำอีกระยะหนึ่ง

ซึ่งตรงนี้ เมื่อลองคิดๆ ดู ก็เข้าใจว่า การที่ Fed เลือกที่จะออกมาประกาศเรื่องนี้ แบบ surprise ตลาด โดยไม่อยู่ในการประชุมนัดปกติ (ครั้งที่แล้วประชุมเมื่อวันที่ 26-27 มกราคม และครั้งต่อไปจะประชุมกันในวันที่ 16 มีนาคม) ก็แสดงถึงความตั้งใจที่จะไม่ให้ทุกคนสับสนว่ามีนัยเรื่องอัตราดอกเบี้ยนโยบาย และแยก 2 เรื่อง คือการปรับลดสภาพคล่องไปสู่ปกติ และการปรับดอกเบี้ยขึ้นไปยู่ในระบบปกติ ออกจากกัน

นัย และผลกระทบคืออะไร – นัยมีอยู่สองด้านหลักๆ

หนึ่ง – ผลต่อตลาดหุ้นและความเชื่อมั่นของนักลงทุน ตอนแรกก็ไม่แน่ใจ ในเอเชีย ยุโรปปิดลบลงไปมาก แต่ในสหรัฐไม่ได้มีผลเชิงลบมากนัก

ตอนแรกนักลงทุนคิดว่าเป็นสัญญาณเตือนว่า กระบวนการปรับขึ้นดอกเบี้ยกลับไปสู่ปกติจะเริ่มขึ้นแล้ว และจะเร็วกว่าที่เคยคาดไว้ แต่หลังจากที่ FED ออกมาอธิบาย และยืนยัน ความกังวลใจในเรื่องนี้ ก็ลดหายไป

ตอนหลังออกมามองกันว่า เป็นสัญญาณที่ดี ที่ทางธนาคารกลางมองว่า ปัญหาในภาคสถาบันการเงินจบลงไปแล้ว ไม่ต้องการเงินกู้ฉุกเฉิน ที่จะมาช่วยเหลือเหมือนตอนวิกฤตแล้ว ก็ถือเป็นข่าวดี ไม่น่าแปลกใจว่าหุ้นในสหรัฐปิดบวกเมื่อวันศุกร์ที่ผ่านมา

สอง – ที่สำคัญไปกว่านั้น ก็คือ นัยต่อการสภาพคล่อง และการดึงเงินกลับ

สำหรับตลาดเงิน คงมีผลกระทบไม่มาก เพราะว่าปัจจุบันมีเงินเหลืออยู่ในช่วงทางนี้ไม่มากแค่ 1 หมื่นล้านดอลลาร์เท่านั้นเอง

แต่ที่จะมีผล คือการดึงสภาพคล่องกลับในส่วนที่เหลือ หลังจาก FED เริ่มทยอยดึงเงินกลับ ตรงนี้จะมีผลต่อปรากฏการณ์ Dollar Carry trade ที่เกิดขึ้นเมื่อปีที่แล้ว เพราะมี Dollar Carry Trade ก็มาจากการที่สหรัฐมีสภาพคล่องล้น ต้นทุนในการกู้ยืมก็ต่ำ และค่าเงินดอลลาร์ก็อ่อน

เงินที่เคยไหลไปที่ประเทศต่างๆ ก็จะไหลได้น้อยลงจากเดิม แต่ก็คงจะไหลอยู่เพราะว่ายังมีเงินจำนวนมากอยู่ที่ในสถาบันการเงินของสหรัฐ และสถาบันการเงินในสหรัฐยังไม่สามารถที่จะปล่อยกู้ได้ ตรงนี้ ก็จะมีความผันผวนระยะสั้นๆ กับ ค่าเงิน ตลาดพันธบัตร และตลาดการเงินสั้นๆ

เรียกว่าน่าสนใจ และ ถ้าจะว่าไปแล้ว การประกาศครั้งนี้ เป็นการสั่นระฆังของ FED ว่า ฉันเอาจริงนะ และจะเริ่มทยอยดึงเงินที่ล้นอยู่ และไม่จำเป็นที่จะต้องใช้แล้วกลับคืน  ก็ต้องติดตามกันต่อไปครับ