BLOG Dr. KOB

วันนี้จะมาสรุปกันเรื่องปัญหาของยุโรปและสิ่งที่จะเกิดขึ้นต่อไปในอนาคต รวมถึงนัยของผลการประชุมของรัฐมนตรีคลังของ EU 16 ประเทศเกี่ยวกับการแก้ไขปัญหากรีซ ที่รัฐมนตรีคลังของ EU-16 ประเทศบอกให้กรีซไปจัดการเสนอแผนที่จะแก้ไขปัญหาการคลังมาก่อน ก่อนที่จะบอกให้ชัดเจนว่าแนวทางการช่วยเหลือของ EU ในการดูแลหนี้สาธารณะของกรีซ คืออะไร

ทำไม EU ไม่ออกแผนมาช่วยเลย แต่กลับบอกให้กรีซ ไปดูแลปัญหาด้านการคลังของตนซะก่อน

ตรงนี้ นักลงทุนสับสนว่าทำไมไม่ช่วยเลย ที่เป็นเช่นนี้เพราะปัญหามีอยู่ 2 มิติ

(1) สภาพคล่องในช่วง 1 ปีข้างหน้า

(2) ความเชื่อมั่นในวินัยการคลังของกรีซในระยะยาว ว่ารัฐบาลจะมีความมุ่งมั่น มี Political will ที่จะลดการขาดดุลการคลังได้หรือไม่ โดยเฉพาะในช่วงที่สหภาพแรงงานออกมาเดินขบวนต่อต้าน มาตรการการลดรายจ่าย ลดโครงการลงทุนที่ไม่จำเป็น และเพิ่มจัดเก็บภาษีในบางจุด

ตรงนี้ การช่วยเรื่องสภาพคล่องเป็นเรื่องที่ง่าย เพราะปัญหาปีนี้ไม่มากแค่ 54 พันล้านยูโร แต่ที่ยากกว่านั้นก็คือ การสร้างความเชื่อมั่น ให้ทุกคนเข้าใจว่า กรีซจะสามารถจ่ายคืนหนี้ให้กับเจ้าหนี้ในปีถัดๆ ไปด้วยตนเอง ตรงนี้สำคัญ ไม่งั้นถ้าช่วยแล้วกรีซยังขาดดุลอยู่ในระดับที่สูง ก็จะมีปัญหาอีกครั้งในตอนปีหน้า (เหมือนไปช่วยคนที่ติดการพนัน)

นอกจากนี้ ยังมีประเทศอื่นๆ ที่ทำตัวเป็นปัญหาอีกหลายประเทศ กรณีของกรีซจะป็นตัวอย่าง ถ้าช่วยง่ายเกินไป ประเทศอื่นๆ ก็จะได้ใจ คิดว่าถ้าฉันมีปัญหาบ้าง EU คงมาช่วยเช่นเดียวกับกรณีของกรีซ ถ้าเป็นเช่นนั้น ก็จะเป็นตัวอย่างที่ไม่ดี

สิ่งที่ EU ต้องการก็คือ จัดการปัญหาให้จบทีเดียว และสร้างบรรทัดฐานที่ดี (เพราะครั้งนี้เป็นกรณีแรกของยูโร จึงมีการต่อรองระหว่าง EU กับ กรีซ ให้กรีซปรับตัวเชิงโครงสร้างให้มากที่สุด สร้างวินัยการคลังให้เกิดขึ้น แล้วทาง ก็มาช่วยแก้ไขปัญหาให้จบลงไปเลย ม้วนเดียว ไม่ต้องแก้หลายรอบครับ

ทั้งนี้ ที่มีเวลาก็เพราะ วิกฤตการคลังเป็นเรื่องที่ค่อยๆ เกิด ไม่ระเบิดเลยทันที มีเวลาให้แต่ละประเทศไปจัดการปัญหาของตนเองให้เรียบร้อย และล่าสุดมีข่าวว่า สเปนเพิ่งออกพันธบัตร 15 ปี สำเร็จที่ 4.65% โดยมีคนมาจองกว่า 2 เท่าของพันธบัตรที่ออกมา และกรณีของ Ireland ที่ดูแลตนเองดี และตลาดเชื่อว่าจะมีวินัยการคลัง

จะเกิดอะไรขึ้นกับยุโรปในช่วงต่อไป

ต้องแยกออกเป็นแนวโน้มสำหรับ EU ทั้งภูมิภาค และแนวโน้มสำหรับบางประเทศ โดยเฉพาะประเทศในกลุ่มลูกหมู (PIIGS) ที่เราพูดกัน

อยากจะเริ่มจาก แนวโน้มของยูโรทั้งภูมิภาค

จากข้อมูลไตรมาส 4 ที่ออกมา เรียกว่า กระบวนการแก้ไขปัญหาในยุโรป ดูว่าจะลำบากขึ้น

(1) การฟื้นตัวที่กำลังเกิดขึ้น ท่าทางจะเป็นไปในลักษณะซึมๆ ไปได้ไม่ดี ซึ่งถ้าเป็นเช่นนี้ ก็หมายความว่า ยุโรปอาจจะต้องคิดหนักเรื่องการกระตุ้นเศรษฐกิจรอบ 2 ซึ่งดูเหมือนกับว่าจะจำเป็นมากขึ้น

(2) อย่างไรก็ตาม ปัญหาเรื่องหนี้ภาครัฐ และการขาดวินัยทางการคลัง กำลังกลายเป็นข้อจำกัดในส่วนของการกระตุ้นเศรษฐกิจ ทำให้ ความเป็นไปได้ของการกระตุ้นเศรษฐกิจใหม่อีกรอบ เป็นไปได้ยาก โดยเฉพาะในกลุ่มที่มีปัญหาด้านการคลังมาก เช่นกลุ่มประเทศลูกหมู

เมื่อบวกกับประเด็นที่ว่า ยุโรปยังมีปัญหาเรื่องแบงก์ที่ยังแก้ไขปัญหาไม่จบสิ้น และเป็นอีกข้อจำกัดในเรื่องการฟื้นตัวทางเศรษฐกิจ ตรงนี้ ยุโรปต้องคิดหนักว่า จะกระตุ้นต่อหรือไม่ เพราะกระตุ้นได้ แต่อาจจะไม่ได้ผลอะไร เพราะแบงก์ของตนยังมีปัญหาอยบู่ ต่อให้กระตุ้นไปก็ได้ผลระยะสั้น ทำให้น่ากังวลใจว่ากรณีของยุโรป จะกลายเป็นกรณีที่คล้ายๆ กับกรณีของญี่ปุ่นที่ ออกจากวิกฤต ไม่ขึ้นไม่ลงแต่ว่ามี Zombie Bank และเศรษฐกิจซึมไปอีกระยะหนึ่ง

ตรงนี้ให้ดูญี่ปุ่นไว้เป็นอุทาหรณ์ เพราะญี่ปุ่นฟื้น แต่ไม่ได้แก้ปัญหาเรื่องแบงก์ กระตุ้นเศรษฐกิจไป 13 แผน แต่เศรษฐกิจก็ไม่ฟื้น ไม่ไปไหน กลายเป็น lost decade และการกระตุ้นโดยไม่แก้ปัญหาสถาบันการเงินนี้ ทำให้ญี่ปุ่นมีหนี้ภาครัฐเพิ่มขึ้นจาก 60% เป็น 180% โดยเศรษฐกิจก็ยังไม่ฟื้น

ทั้งหมดเป็นสัญญาณที่ไม่ดีเกี่ยวกับการแก้ไขปัญหาในยุโรป น่ากังวลใจมาก แต่ไม่ได้เป็นประเด็นใหม่ เพราะเราเคยคุยกันเรื่องนี้ มาเป็นเวลาหนึ่งแล้ว เพียงแต่ข้อมูลออกมายืนยันสิ่งที่เรากังวลใจเท่านั้น ก็เรียกได้ว่าต้องติดตามดูอย่างใกล้ชิด

แล้วแนวโน้มของประเทศสมาชิก โดยเฉพาะประเทศที่มีปัญหา คืออะไร

สำหรับระดับประเทศ หัวใจสำคัญของเรื่องอยู่ที่ ต่อให้ประเทศเหล่านี้แก้ไขปัญหาด้านการคลังเรียบร้อยแล้ว แต่ท้ายสุดจะต้องตามกลับมาแก้อีกปัญหา ซึ่งเป็นปัญหาเชิงโครงสร้างที่สำคัญ ก็คือ การที่เงินเฟ้อในประเทศเหล่านี้ สูงกว่า เงินเฟ้อของประเทศเยอรมัน ซึ่งเป็นประเทศแกนนำของกลุ่มยูโรมากในช่วงที่ผ่านมา ทำให้เกิดความแตกต่างกันของต้นทุนในการผลิต และขีดความสามารถในการแข่งขัน

ทั้งหมดนี้มาจากการที่ประเทศเหล่านี้ ไปใช้เงินยูโร ทำให้ทางออกมีไม่มากในการปรับตัว จากปัญหาดักงล่าว ทางออก คือ เงินต้องฝืด

กรณีฮ่องกงเป็นตัวอย่างที่น่าสนใจมาก และมีลักษณะคล้ายคลึงกัน

ในปี 2540 เกิดวิกฤตในเอเชีย ผลกระทบที่สำคัญก็คือ ค่าเงินของไทย มาเลยเซีย อินโดนีเซีย เกาหลี และประเทศอื่นๆ ในเอเชีย อ่อนค่าลงเมื่อเทียบกับ ดอลลาร์ ตรงนี้ ทำให้ฮ่องกงซึ่งผูกค่าเงินไว้กับดอลลาร์อย่างเหนียวแน่น จากระบบที่เรียกว่า currency board

สิ่งที่เกิดขึ้นก็คือ

— ค่าเงินแข็งค่าขึ้นเทียบกับสกุลอื่นๆ และความสามารถในการแข่งขันลดลง

— เกิดเงินฝืด ระดับราคาลด ลงกว่า 15% ในช่วงปี 1998-2003

— เศรษฐกิจที่ขยายตัวน้อยลงเรื่อยๆ ทั้งในส่วนของการบริโภคและการลงทุนที่ลดลง

— การว่างงานสูงขึ้น

— ราคาสินทรัพย์ คือ บ้าน ที่ปรับตัวลดลง และ ราคาหุ้นที่ลดลง

— ฐานะการคลังที่แย่ลงมาก ช่วงที่เกิดเงินฝืด

รวมแล้วก็เป็น การปรับตัวของระบบเศรษฐกิจที่จะรักษาระบบอัตราแลกเปลี่ยนแบบคงที่ไว้ แต่เป็นการปรับตัวที่ราคาแพงมาก

ทางออกของยุโรปคืออะไร มี 2 ทางเลือก

(1) ออกจากยูโร แต่ไม่ใช่ทางออกที่ง่าย ยากมาก เพราะต้องเตรียมการมาก และต้องปรับตัวพอสมควร

(2) ปล่อยให้เกิดเงินฝืด ก็ไม่ได้ง่าย ตรงนี้ก็ต้องเลือกเอา แต่ตัวอย่างของฮ่องกง ชี้ชัดว่า ถ้าอดทนผ่านไปได้ ก็จะนำไปสู่ความเจริญรุ่งเรืองอีกรอบ

ท้ายสุดก็ต้องเลือกว่าจะไปทางไหน แต่ถ้าออกเงินยูโรก็จะมีปัญหาตามมามาก การอดทนและปล่อยให้ระบบปรับตัว เพื่ออนาคตระยะยาวอาจจะเป็นทางออกที่ดีกว่า

ก็ต้องจับตามองครับ เรียกว่าตื่นตาตื่นใจ และยิ่งไปกว่านั้นช่วงหลังมีข่าวเพิ่มว่า บางประเทศเช่น กรีซ หรือ รัฐบาลท้องถิ่นของอิตาลีมีการใช้อนุพันธ์ในการซ่อนตัวเลขหนี้ภาครัฐด้วย เรื่องพวกนี้ก็เริ่มออกมา ประเภทน้ำลดตอผุด ก็น่าติดตามว่าจะเกิดอะไรขึ้นต่อไปครับ