BLOG Dr. KOB

เมื่อวันจันทร์เราได้พูดไปแล้วถึงภาพรวมของปัญหาด้านการคลังในกลุ่ม Eurozone ซึ่งล่าสุดในช่วง 2-3 วันที่ผ่านมา สหภาพยุโรปก็เริ่มที่จะยืนมือเข้ามาช่วยในการสะสางปัญหา (ถ้าจะพูดง่ายๆ ก็คือเข้าไปอุ้ม) ในกรณีของกรีซ วันนี้ตามที่ได้สัญญาไว้ จะมาเล่าให้ฟังต่อถึงปัญหาในกลุ่มของประเทศลูกหมู PIIGS ซึ่งประกอบด้วยประเทศโปรตุเกส ไอร์แลนด์ อิตาลี กรีซ และสเปน (ถ้าดูในแผนที่กลุ่มนี้ส่วนมากอยู่ชายขอบด้านล่างของสหภาพยุโรป) ซึ่งเป็นกลุ่มประเทศที่เป็นที่จับตามองของทุกคน เพราะกำลังมีปัญหาการคลังมากที่สุดในกลุ่ม Eurozone โดยเฉพาะอย่างยิ่งอยากจะพูดถึงกรณีของสเปนที่สำคัญมาก

ทำไมถึงต้องสนใจสเปน

หนึ่ง – ขนาดของเศรษฐกิจ ก่อนอื่นอยากจะให้ดูถึงภาพรวมของ GDP ของกลุ่มประเทศที่มีปัญหาเหล่านี้ ตอนนี้ถ้าไม่นับ อิตาลี ก็จะพบว่า GDP ของโปรตุเกส ไอร์แลนด์ กรีซ สเปน รวมกันแล้วไม่มากนัก แค่ประมาณ 20% ของกลุ่มสหภาพยุโรป เท่านั้น ซึ่งในภาพนี้ เห็นได้ชัดว่า ในกรณีของกรีซที่ทุกคนพูดกันนั้น กล่าวได้ว่าเล็กมาก แค่ 2-3 % เท่านั้น เช่นเดียวกับกรณีของไอร์แลนด์ โปรตุเกส หลายคนเลยออกมาวิเคราะห์ว่า ประเทศเหล่านี้เล็กมาก สามารถยืนมือเข้าไปช่วยได้สบายๆ จะมีก็กรณีของสเปนที่ใหญ่ ขึ้นมา และเป็นที่จับตามองว่าเป็นจุดสำคัญของปัญหา

สอง – ขนาดของหนี้ เป็นประเทศที่มีจำนวนหนี้ภาครัฐมากเป็นอันดับที่สอง ในประเทศในยุโรปตอนนี้ รองจากเยอรมัน (แม้ว่าสัดส่วนหนี้ของภาครัฐต่อ GDP จะไม่สูงมากนัก

สาม – ขนาดของปัญหาทางเศรษฐกิจ โดยเฉพาะเรื่องของการว่างงานเป็นสัดส่วนที่สูงที่สุด  ประมาณ 18.8% ของคนทำงาน จาก 9.5% เฉลี่ยของกลุ่มยุโรป

สี่ – ขนาดของการขาดดุลการคลัง เมื่อเทียบกับ GDP ของสเปนสูงมากปีนี้ ที่ประมาณ 10.1% รองๆ ประเทศกรีซที่เราพูดกันไปในช่วงวันจันทร์

ไม่น่าแปลกใจที่เมื่อเกิดปัญหาที่กรีซ หลายๆ คนก็จับตามองไปที่สเปน และพยายามติดตามความคืบหน้าในการแก้ไขปัญหาว่าจะแก้ไขอย่างไร

เกิดอะไรขึ้นที่สเปน

คำถามสำคัญที่คนสนใจก็คือเกิดอะไรขึ้นที่สเปน แล้วปัญหาที่เกิดขึ้นจะแก้ไขได้ง่ายหรือไม่

ในประเด็นนี้ต้องเริ่มก่อนว่า สเปน เมื่อเทียบกับกรีซ เป็นประเทศที่ดีกว่ามากในเรื่องของวินัยการคลัง ปัญหาที่เกิดขึ้นทั้งหมด ในรอบนี้ สำหรับกรณีของ สเปนไม่ได้มาจากการที่สเปนขาดวินัยการคลัง แต่มาจากวิกฤตที่เกิดขึ้น

ตรงนี้ อยากให้ดูภาพการขาดดุลการคลังของสเปนในช่วงที่ผ่านมา  จะเห็นจากภาพว่าก่อนเกิดวิกฤต สเปนเป็นประเทศที่เกินดุลการคลังด้วยซ้ำไป ในช่วง 3 ปีก่อนเกิดวิกฤต แต่พอเกิดวิกฤตแล้วสเปนกลับจากการเกินดุลไปสู่การขาดดุลอย่างรวดเร็ว

ปัญหาทั้งหมดนี้อยู่ที่ไหน คำตอบก็คือ สเปนมีปัญหาเรื่องฟองสบู่ในภาคอสังหาริมทรัพย์ ในช่วงก่อนที่จะเกิดวิกฤต ภาคอสังหาริมทรัพย์ของสเปน ขยายตัวอย่างรวดเร็ว คนมีงานทำ รัฐบาลรายได้ เศรษฐกิจขยายตัวได้ดีกว่า 3.5-4% ได้ดีกว่าประเทศอื่นๆ

เงินทุนจากต่างประเทศก็หลั่งไหลเข้ามาที่สเปนอย่างต่อเนื่องเป็นจำนวนมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งจากประเทศเยอรมัน ทำให้ฟองสบู่ที่สเปนสามารถขยายตัวได้ อย่างต่อเนื่อง

ตรงนี้จึงกลายเป็นปัญหาสำคัญของสเปนที่มีปัญหาเงินเฟ้อสูงถึง 3-4% อยู่ระยะหนึ่ง และกลายเป็นปัญหาสำคัญที่ทำให้ค่าจ้างแรงงานของคนงานในสเปนสูงมากขึ้นเรื่อยๆ เมื่อเทียบกับ คู่แข่งที่สำคัญ คือเยอรมัน ซึ่งส่วนต่างที่เกิดขึ้น ก็คือประมาณ 30% ในช่วงที่ผ่านมา

ตรงนี้ จะไม่เกิดปัญหาอะไรถ้าเงินทุนเคลื่อนย้ายยังหลั่งไหลเข้ามา และฟองสบู่ในภาคอสังหาริมทรัพย์ของสเปนยังไปได้

แต่ปัญหาก็คือเมื่อเกิดเหตุวิกฤตในสหรัฐ ฟองสบู่อสังหาของสเปนแตกลง เงินทุนหยุดไหลเข้า คนที่เคยมีงานทำเป็นจำนวนมากก็ตกงาน และไม่สามารถแข่งขันกับประเทศอื่นๆได้

ไม่น่าแปลกใจว่าภาครัฐบาลของสเปนจึงมีการขาดดุลการคลังเพิ่มขึ้นเป็นจำนวนมาก

— ส่วนหนึ่งมาจากการจัดเก็บภาษีไม่ได้ เพราะคนตกงานสูงมาก
— อีกส่วนหนึ่งมาจากการที่ รัฐบาลจะต้องจ่ายเงินช่วยเหลือผู้ตกงานเป็นจำนวนมาก

ต้องกังวลใจหรือไม่

อย่าเพิ่งกังวลใจมาก

คงต้องติดตามดู แต่อย่าเพิ่งกังวลใจมาก เพราะอะไร

Rating ของสเปน ยังดีมาก อยู่ที่ระดับ AA+ (จัดอันดับโดย S&P จากเดิมที่อยู่ที่ AAA) โดยปัญหาที่เกิดขึ้นได้เพิ่ม interest rate premium ของสเปนไม่มากนัก แค่ประมาณ 1% กว่าๆ จากของอัตราดอกเบี้ยของเยอรมัน

หนี้ภาครัฐต่อ GDP ปัจจุบันของสเปนต่ำกว่า 50% และต่ำกว่า 60 % เกณฑ์ของยุโรป และต่ำกว่าระดับของหนี้ภาครัฐของกลุ่มยูโรในปัจจุบันนี้ซึ่งอยู่ที่ 84.0% เนื่องจากหนี้ภาครัฐของสเปนมีไม่มากนักตั้งแต่ต้น เพราะอย่างที่บอก สเปน

วิกฤตครั้งนี้เป็นวิกฤตการคลัง (เป็นวิกฤตที่จะเกิดถ้าประเทศไม่สามารถจ่ายคืนหนี้ พันธบัตรที่ครบกำหนดได้) สำหรับปีนี้ สเปนจะออกพันธบัตรเพิ่มเติมใหม่แค่ 77 พันล้านยูโร ไม่ได้มากนัก น่าจะสามารถบริหารจัดการได้

ถ้ามีปัญหา กลุ่ม Euro และ ECB ก็คงไม่สามารถปล่อยให้ล้มไปได้ เรียกว่า too big too fail

จะเกิดอะไรขึ้นต่อไป

การหาทางออกในเชิงเศรษฐกิจ ยากพอสมควร

Paul Krugman บอกว่าปัญหาอยู่ที่ Euro เพราะสเปนเป็นประเทศที่ใช้เงินยูโร ถ้าไม่ได้ผูกกับยูโร ก็สามารถแก้ปัญหาง่ายๆ ด้วยการลดค่าเงิน ก็จะแก้ปัญหาเรื่องค่าจ้างที่แพงได้ และช่วยกระตุ้นเศรษฐกิจได้

เนื่องจากทำไม่ได้ ถ้าเป็นเช่นนี้ ก็คงต้องซ้ำรอยฮ่องกงในช่วงหลังวิกฤตปี 2540 หลังจากประเทศต่างๆ ในเอเชียมีค่าเงินที่ลดลง แต่ฮ่องกงผูกค่าเงินกับสหรัฐ เพื่อที่จะเอาค่าจ้างแรงงานของฮ่องกงที่สูงขึ้นโดยเปรียบเทียบกับเงินสกุลต่างๆ ไปลงมา จึงเกิดปัญหาเงินฝืด (Deflation) อยู่พักหนึ่ง

กรณีของสเปนก็เช่นเดียวกัน อาจจะเกิดปัญหาเงินฝืดในช่วงข้างหน้าและรัฐบาลสเปนก็ต้องรัดเข็มขัดในช่วง 3-4 ปีข้างหน้าครับ เพื่อเอาปัญหาการขาดดุลการคลังให้ลดลงมา

แต่ที่แน่ๆ สเปนไม่ใช่กรีซครับ ก็คงต้องติดตามกันต่อไป เรียกได้ว่าน่าตื่นเต้นและมีสีสันมากครับ