BLOG Dr. KOB

คอลัมน์ ไขปัญหาเศรษฐกิจกับดร.กอบ

เมื่อปลายสัปดาห์ที่แล้ว สถาบันจัดอันดับเครดิตชั้นนำของโลก คือ Standard & Poor’s ได้ประกาศลดอันดับความน่าเชื่อถือของประเทศต่างๆ จำนวน 9 ประเทศ ในสหภาพยุโรป โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ฝรั่งเศส และ ออสเตรีย (ซึ่งเป็น 2 ใน 6 ประเทศของสหภาพยุโรปที่เคยได้รับการจัดอันดับว่าน่าเชื่อถือสุดที่ AAA) ลงมา 1 อันดับเหลือ AA+

ส่วนประเทศในกลุ่มลูกหมู เช่น สเปน อิตาลี โปรตุเกส ต่างถูกลดอันดับลงคนละ 2 ขั้น ทำให้ตอนนี้อันดับเครดิตของโปรตุเกสลงสู่ระดับ Junk bond ครั้งแรก และยังมีประเทศเล็กๆ เช่น ไซปรัส มอลต้า สโลวาเนีย สาธารณรัฐสโลวาก ที่ถูกลดอันดับเช่นกัน

นอกจากนี้ ประกาศเตือนว่า อาจจะลดอันดับเครดิตของประเทศในสหภาพยุโรปลงอีกในช่วง 2 ปีข้างหน้า

หลายคนคงสงสัยว่าทำไม จึงต้องลดอันดับความน่าเชื่อถือของประเทศเหล่านี้ลง

S&P ชี้แจงว่า ที่ต้องทำเช่นนี้เพราะทางสถาบันมองว่า ความพยายามในการแก้ไขปัญหาในปัจจุบันของสหภาพยุโรป ไม่เพียงพอ สถานการณ์ยังน่ากังวลใจในหลายๆ ด้าน อาทิ ปัญหาสภาพคล่องในกลุ่มสถาบันการเงินของยุโรป ความเสี่ยงที่กำลังเพิ่มขึ้นในยุโรปในสายตาของนักลงทุน ผลกระทบที่จะเกิดขึ้นหลังจากทุกคนในยุโรปพยายามรัดเข็มขัด ลดระดับการกู้ยืมลง การชะลอตัวของเศรษฐกิจ รวมไปถึงการที่ผู้นำของประเทศในกลุ่มสหภาพยุโรปที่ตกลงกันไม่ได้ ในเรื่องสำคัญๆ

ยิ่งไปกว่านั้น

1. เงินช่วยเหลือที่พูดกันอยู่ในปัจจุบัน ที่ 5 แสนล้านยูโร ก็ไม่น่าจะใหญ่พอสำหรับปัญหาที่จะเกิดขึ้น

2. สหภาพยุโรปกำลังเดินผิดทาง วิกฤตไม่ได้มาจากปัญหาด้านการคลังอย่างเดียว แต่มาจากปัญหาเชิงโครงสร้างที่ประเทศในกลุ่มลูกหมูนั้น ไม่มีประสิทธิภาพในการผลิต ไม่สามารถแข่งขันได้กับประเทศอื่นๆ อีกทั้งยังได้รับเงินกู้จากต่างประเทศมากจนเกินไป ซึ่งการที่ประเทศในกลุ่ม EU ไม่เข้าใจเรื่องนี้ และยัง ดำเนินการแก้ไขปัญหา โดยการเน้นแต่เรื่องการรัดเข็มขัดด้านการคลังเพียงอย่างเดียว จึงจะไม่ช่วยให้อะไรดีขึ้น และจะซ้ำเติมให้สถานการณ์แย่ลงไปอีก จากเศรษฐกิจที่จะทรุดลง การใช้จ่ายของประชาชนที่จะลดลงจากความกังวลใจเรื่องโอกาสการจ้างงาน ซึ่งท้ายสุดจะนำไปสู่ความล้มเหลวในการแก้ไขปัญหา

3. นอกจากนี้ ยังมีความเสี่ยงว่า ประเทศต่างๆ ในยุโรปที่กำลังแก้ไขปัญหาอยู่ในขณะนี้ อาจจะเดินต่อไปได้ยาก ปฏิรูปต่อไปไม่ค่อยได้ หลังประชาชนประท้วงกันบ่อยครั้ง และเสถียรภาพทางการเมืองของรัฐบาลลดลง

นัยคืออะไร

ในระยะสั้นๆ มีผลกระทบ แต่ไม่น่าจะแรงเท่าตอนที่สหรัฐถูกลดอันดับ เนื่องจากผลที่ออกมาดีกว่าที่คาดไว้ (เดิมคาดกันไว้ว่าฝรั่งเศสจะถูกลดอันดับลง 2 ขั้น) นอกจากนี้ ทั้งฝรั่งเศสและออสเตรียเป็นประเทศที่มีขนาดเล็กว่าสหรัฐมาก ทำให้ในวันแรกของการลดอันดับ หุ้นในยุโรปปรับตัวลงไม่มากนัก

ส่วนสิ่งที่น่าติดตามมองคือ (1) ระดับความน่าเชื่อถือของกองทุน EFSF ซึ่งเป็นเครื่องมือสำคัญของยุโรปในการช่วยเหลือประเทศที่เกิดปัญหา ที่อาจจะถูกลดอันดับเครดิตลงจาก AAA (2) กรณีของอิตาลีที่อันดับความน่าเชื่อถือลดลงมาที่ BBB+ และจะมีนัยกับการกู้ยืมของแบงก์ในอิตาลีจาก ECB และจะมีผลกับการยืมสภาพคล่องจาก LCH Clearnet ซึ่งทำหน้าที่เหมือนกับศูนย์ฝากหลักทรัพย์ของไทย และ (3) สเปนซึ่งตอนนี้ก็ถูกลดอันดับความน่าเชื่อถือลงมาที่ A อยู่บนเป็นเส้นที่ทาง ECB ขีดไว้สำหรับการใช้เป็นหลักประกันในการกู้ยืมสภาพคล่องระยะยาว 3 ปี

จึงกล่าวได้ว่า ปัญหาหนี้ในยุโรปจึงเป็นหนังม้วนยาวที่ต้องตามกันต่อไป ประมาทไม่ได้ เพราะยิ่งนับวัน สถานการณ์ก็ค่อยๆ แย่ลง ก็ขอเอาใจช่วยทุกคน และขอให้เตรียมการรับมือความผันผวนจากยุโรป ซึ่งจะมาเป็นระลอกๆ ในปีนี้ครับ

ที่มา : หนังสือพิมพ์เดลินิวส์ ประจำวันที่ 18 ม.ค. 55
คอลัมน์ ไขปัญหาเศรษฐกิจกับดร.กอบ

คอลัมน์ ไขปัญหาเศรษฐกิจกับดร. กอบ

หนึ่งในข่าวใหญ่ที่กลายเป็นประเด็นถกเถียงกันในช่วง 1-2 สัปดาห์ที่ผ่านมา ก็คือ จะทำอย่างไรดีกับหนี้ของกองทุนเพื่อการฟื้นฟูและพัฒนาสถาบันการเงิน หรือที่เรียกสั้นๆ หนี้กองทุนฟื้นฟูฯ จำนวน 1.14 ล้านล้านบาท ใครควรจะเป็นผู้รับผิดชอบ และทางออกคืออะไร

หลายคนคงสงสัยว่า “หนี้ส่วนนี้มาจากไหน” และ “ปัญหาคืออะไร”

เรื่องนี้ต้องเริ่มจากสมัยที่ไทยประสบปัญหาวิกฤตสถาบันการเงินเมื่อปี 2540 ซึ่งทำให้สถาบันการเงินจำนวนมากของไทยต้องล้มลง ถ้ายังคงจำกันได้ สมัยนั้นมีบริษัทเงินทุนจำนวนมาก รวมไปถึงธนาคารขนาดเล็กหลายแห่งที่ต้องล้มลงไป กลายเป็นภาระของทางการในการเข้าไปดูแลแก้ไขปัญหา เพื่อให้ผู้ฝากเงินได้รับผลกระทบน้อยที่สุด และช่วยให้ปัญหาที่เกิดไม่ลุกลามบานปลาย

ผู้ที่รับบทหนักในช่วงนั้นก็คือ กองทุนฟื้นฟูฯ ที่จะต้องให้สภาพคล่องแก่สถาบันการเงินที่ประสบปัญหา รวมไปถึงการเข้าปิดสถาบันการเงินหลายแห่ง และการคืนเงินฝากให้กับผู้ฝากเงินที่หลงไปฝากไว้กับสถาบันการเงินเหล่านี้ ซึ่งท้ายสุด การช่วยเหลือดังกล่าวทำให้เกิดความเสียหายจำนวนมาก ประมาณ 1.4 ล้านล้านบาท

ช่วงแรก กองทุนฟื้นฟูก็ได้อาศัยแบงก์ชาติเป็นผู้ช่วยหาเงินจำนวนดังกล่าวให้ แต่ต่อมา มีการออกพระราชกำหนด 2 ฉบับเมื่อปี 2541 และ 2545 ให้กระทรวงการคลังแบกรับภาระออกพันธบัตรระยะยาวเพื่อช่วยกู้ยืมเงินดังกล่าวมาให้ โดยเขียนไว้อย่างชัดเจนว่า เมื่อปีไหนที่แบงก์ชาติมีกำไร ก็ให้นำกำไรดังกล่าวมาจ่ายคืนเงินต้น ลดหนี้ดังกล่าวลงมา โดยระหว่างทาง ในส่วนของดอกเบี้ยนั้น กระทรวงคลังจะช่วยจ่ายไปให้ก่อน ซึ่งการกู้ยืมตาม พรก. ปี 41 (ปัจจุบันมีพันธบัตรคงค้างอยู่ 5 แสนล้าน) ให้คลังจดบัญชีไว้ มาเรียกเก็บคืนจากทางแบงก์ชาติได้ ส่วนการกู้ยืมตาม พรก. ปี 45 (ปัจจุบันมีพันธบัตรคงค้าง 6.8 แสนล้านบาท) ให้ดอกเบี้ยเป็นภาระของรัฐบาลที่ช่วยจ่ายให้

แล้วปัญหามาจากไหน ปัญหามาจากความจริงที่ว่า ในช่วง 10 ปีที่ผ่านมา แบงก์ชาติส่งเงินมาช่วยปลดหนี้ไปได้เพียง 1 แสนล้านบาทเท่านั้น น้อยกว่าที่เคยคาดกันไว้มาก โดยในหลายๆ ปี แบงก์ชาติไม่มีกำไรมาให้ และล่าสุดยังขาดทุนสะสมอีกถึง 4 แสนกว่าล้านบาท บนบัญชีของตนเอง ด้วยเหตุนี้ แม้จะผ่านมาหลายปีแล้วก็ตาม ยอดหนี้กองทุนฟื้นฟูก็ยังอยู่ที่ประมาณ 1.14 ล้านล้านบาท ไม่ลดลง คาราคาซัง จนถึงทุกวันนี้ ดอกเบี้ยก็เพิ่มพูนทุกปี โดยกระทรวงคลังต้องรับภาระจ่ายดอกเบี้ยให้ประมาณปีละ 5 หมื่นล้านบาท (เท่ากับรถไฟใต้ดิน 1 สายต่อปี)

ถ้าเป็นเช่นนี้ โอกาสที่เราจะเห็นหนี้ก้อนนี้ได้รับการดูแล จัดการจ่ายคืนไปให้หมดไป คงมีไม่มาก ยิ่งช่วงนี้กระทรวงคลังมีภาระจากการใช้จ่ายที่เพิ่มขึ้นจากโครงการประชานิยมต่างๆ จากรายได้ที่ลดลงจากการลดภาษี ไม่น่าแปลกใจว่า ทำไมกระทรวงการคลังจึงอยากจะหาทางออกให้กับหนี้จำนวนดังกล่าว ไม่ว่าใครจะมาเป็นรัฐมนตรี พรรคไหนเป็นรัฐบาล ประเด็นนี้ก็เป็นเรื่องสำคัญที่พยายามผลักดันกันอยู่เสมอมา

ล่าสุด ยิ่งรัฐบาลชุดปัจจุบัน ต้องการจะลงทุนเพิ่มเพื่อดูแลปัญหาเรื่องน้ำ และวางอนาคตของประเทศ ก็ยิ่งต้องการที่จะจัดการปัญหาเรื่องนี้ให้จบลงไป จึงเป็นที่มาของแนวคิดที่จะยกโอนหนี้กลับไปให้กับแบงก์ชาติ รวมไปถึงการที่จะเก็บค่าธรรมเนียมเพิ่มจากสถาบันการเงิน เพื่อนำมาช่วยจ่ายดอกเบี้ย กลายเป็นที่ถกเถียงกันใหญ่ในสังคม

ถ้าถามต่อไปว่า “แล้วทางออกที่เหมาะสมคืออะไร” ทางออกที่เหมาะสมต้องยึดหลักว่า “ทำอะไรแบบตรงไปตรงมา” การโอนหนี้ให้แบงก์ชาติ คงช่วยอะไรไม่ได้มาก เพราะทำแล้วก็เหมือนกับการย้ายหนี้จากกระเป๋าซ้ายไปอยู่ที่กระเป๋าขวา โอนหนี้จากพ่อ ไปให้แม่ถือไว้ ซึ่งอาจจะทำให้พ่อดูว่ามีหนี้น้อย สามารถกู้ยืมได้เพิ่ม แต่ความจริงแล้ว การทำเช่นนั้นเป็นการหลอกตนเอง ที่ถูกต้องคือ ต้องมองภาพรวมทั้งครอบครัว ว่าพ่อบวกแม่เป็นหนี้รวมกันเท่าไร ซึ่งไม่ว่าจะอยู่ที่กระเป๋าซ้ายหรือขวา ท้ายที่สุดก็เป็นภาระของครอบครัวเช่นกัน

พูดง่ายๆ หนี้กองทุนฟื้นฟูฯ ไม่ว่าจะอยู่ที่ไหน เป็นหนี้ของประเทศ เป็นหนี้ของทุกคน ป่วยการที่จะมาเถียงกันว่า เป็นความผิดของใคร ใครเป็นคนก่อหนี้อันนี้ หรือ เกี่ยงกัน ปฏิเสธความรับผิดชอบ โยนกันไปมา บอกว่า ไม่ใช่ภาระของฉัน ของเธอ ของผม เธอจ่ายซิ ฉันไม่จ่าย ประเภทธุระไม่ใช่ แต่เราควรอาศัยโอกาสนี้ มาคิดหาทางกันว่า ทุกคน ทุกภาคส่วน ทั้งรัฐบาล แบงก์ชาติ สถาบันการเงิน ประชาชน จะมาช่วยแบ่งเบาภาระกันอย่างไร ให้หนี้ 1.14 ล้านล้านบาทดังกล่าวลดลงและหมดไป เพื่อประเทศจะสามารถเดินต่อไปได้ในระยะยาว ไม่ให้หนักอยู่ที่คนใดคนหนึ่งอย่างที่เป็นมา ก็หวังใจว่าเราจะสามารถหาทางออกที่ดี ที่ยึดประโยชน์ของประเทศเป็นสำคัญได้ในที่สุด ก็ขอเอาใจช่วยครับ

ที่มา : หนังสือพิมพ์เดลินิวส์ ประจำวันที่ 11 ม.ค. 55
คอลัมน์ ไขปัญหาเศรษฐกิจกับดร.กอบ

โจทย์สำคัญที่เป็นความท้าทายของเศรษฐกิจไทยในปี 55 มีอยู่ 2 เรื่อง

• เรื่องแรก - ยุโรป เราต้องถามตนเองว่า จะเตรียมการรับมือกับความผันผวนที่มาจากยุโรปกันอย่างไร เพราะเมื่อมองออกไปในระบบเศรษฐกิจโลก ปัญหาที่ดูจะสุกงอมที่สุด รอเพียงจังหวะเวลาที่จะปะทุขึ้นเป็นวิกฤต เป็นเสมือนมรสุมที่ตั้งเค้าทมึน ปกคลุมระบบเศรษฐกิจโลกไว้เรียบร้อยแล้ว ก็คือ เรื่องนี้
• เรื่องที่สอง - การพัฒนาขีดความสามารถในการแข่งขันระยะยาวให้กับประเทศ ให้สามารถแข่งได้กับประเทศเพื่อนบ้านในยุคศตวรรษใหม่ของเอเชีย ไม่ตกรถ สามารถเริ่มวัฏจักรการลงทุนรอบใหม่ ที่สะดุดไปเพราะน้ำท่วม กลับฟื้นคืนมาอีกครั้ง

ที่กล่าวเช่นนี้ก็เพราะ ประเทศอื่นๆ เช่น สหรัฐ ดูเหมือนว่าเศรษฐกิจกำลังเริ่มฟื้นตัวได้ดีขึ้นจากเดิม ประชาชนกล้าจับจ่ายใช้สอยมากขึ้น ญี่ปุ่น กำลังฟื้นตัวจากปัญหาแผ่นดินไหวเมื่อปีที่แล้ว ส่วนจีน แม้จะชะลอตัวลงบ้างเล็กน้อย มีปัญหาความเปราะบางสะสมอยู่ในภาคการเงิน ภาคอสังหาริมทรัพย์ แต่ก็ยังอยู่ในช่วงต้น ซึ่งทางการจีนกำลังจัดการแก้ไขอย่างเต็มที่ ยังไม่ส่งผลคุกคามในช่วงสั้นๆ

ยุโรปจึงเป็นความเสี่ยง ที่เราต้องติดตามอย่างใกล้ชิด ไม่ว่าจะเป็นนักธุรกิจ นักวิเคราะห์ นักลงทุน รัฐบาล จะสำเร็จไม่สำเร็จ จะสามารถฝันฝ่ามรสุมลูกใหม่นี้ในปีหน้า ได้ดีแค่ไหน ขึ้นอยู่กับว่าเราตีโจทย์ข้อนี้แตกหรือไม่

ประเด็นสำคัญที่ต้องตอบมีอยู่ 4 ข้อ

1. จะเกิดวิกฤตหรือไม่ – เรื่องนี้ขอตอบสั้นๆ ว่า เกิด เพียงแต่ว่ายุโรปจะสามารถยื้อปัญหาไปได้นานแค่ไหนเท่านั้น ล่าสุด ปัญหาได้ไปถึงภาคสถาบันการเงิน ที่เริ่มขาดสภาพคล่องทั้งในส่วนของดอลลาร์และยูโร จนธนาคารกลางของสหภาพยุโรปต้องออกมาช่วยอัดฉีดสภาพคล่องให้กับระบบอย่างไม่จำกัด เป็นเงินเกือบ 5 แสนล้านยูโร ในช่วงปลายธันวาคมที่ผ่านมา ด้วยดอกเบี้ยที่ต่ำมาก จนทำให้สถานการณ์ดูดีขึ้นบ้าง แต่ปกติแล้ว การอัดฉีดสภาพคล่องในลักษณะแบบนี้ เป็นสัญญาณอันตรายที่เตือนว่า ปัญหาได้เข้าสู่ phase สุดท้าย คือ คนเริ่มความไม่เชื่อมั่นในระบบสถาบันการเงิน แบงก์เริ่มไม่เชื่อใจซึ่งกันและกัน ซึ่งถ้าดูแลไม่ดี ก็จะปะทุขึ้นเป็นวิกฤตได้

2. แรงแค่ไหน – ขณะนี้ คิดว่าจะไม่แรงเท่า subprime เพราะเมื่อเทียบกัน ครั้งนี้ทุกคนมีเวลาเตรียมการ มีเวลาเกือบ 2 ปีในการออกตัวจาก position ต่างๆ และวิกฤตรอบนี้ concentrate อยู่ที่ยุโรปเป็นสำคัญ มีเพียงประเด็นเดียวที่จะสามารถทำให้วิกฤตรอบนี้แรงมากกว่าที่ทุกคนคิดก็คือ นโยบายของภาครัฐ รวมถึงธนาคารกลาง ที่เข้ามายื้อเวลา ซึ่งขณะนี้ ธนาคารกลางของสหภาพยุโรป กำลังเอาตัวเข้าแลก เพื่อหยุดยั้งวิกฤตครั้งนี้ไว้ให้ได้ แม้ข้างหนึ่ง จะบอกว่า ไม่ปล่อยกู้ให้ประเทศที่ขาดวินัยทางการคลังโดยตรง แต่ก็เลี่ยงบาลี ปล่อยเงินให้ IMF เพื่อไปช่วยประเทศที่เกิดปัญหาทางอ้อม ตลอดจนปล่อยสภาพคล่องให้กับสถาบันการเงินเพื่อไปคืนให้กับเจ้าหนี้ หรือลงทุนในพันธบัตรของยุโรปที่มีดอกเบี้ยสูงกว่า โดยรับเอาสินเชื่อมาเป็นหลักประกัน

การทำเช่นนี้ ท้ายที่สุดจะทำให้ Balance sheet ของธนาคารกลางเสียหาย ยิ่งทำ ยิ่งยื้อ ก็จะยิ่งทำให้วิกฤตเมื่อเกิดขึ้น มีความรุนแรงมากจากเดิม และทางออกหลังเกิดวิกฤตก็จะยิ่งจำกัดลง แม้ตอนแรกๆ จะทำได้ และดูเหมือนทุกอย่างจะดีขึ้น แต่เมื่อทำต่อเนื่อง Balance sheet ของ ECB จะโป่งพองขึ้น ท้ายที่สุด ความเชื่อมั่นในเงินยูโร ในธนาคารกลางก็จะลดลง นำไปสู่คำถามจากผู้ที่เกี่ยวข้องว่า ธนาคารกลางกำลังทำอะไรอยู่ เมื่อทำต่อไม่ได้ วิกฤตก็จะมาเยือน

ที่น่ากังวลใจไปกว่านั้น ก็คือ ปกติแล้วเวลาที่เอาไม่อยู่ ธนาคารกลางก็จะเป็นคนสุดท้ายที่ออกที่ออกมา ช่วยเก็บกวาดปัญหา โดยใช้ Balance sheet ของตนเองเป็นต้นทุน แต่รอบนี้ ถ้ายังพยายามยื้อกันเช่นนี้ เมื่อเกิดวิกฤต ECB ก็คงเสียหายไปมากแล้ว ไม่อยู่ในฐานะที่จะช่วยได้มาก การเก็บกวาดก็จะทำได้จำกัด

3. ยาวนานแค่ไหน – ที่เรารอดกันมาได้เร็วในปี 2008 ก็เพราะว่ารัฐบาลทุกประเทศ ช่วยกันใช้จ่าย กระตุ้นเศรษฐกิจ โดยยอมมีหนี้เพิ่มขึ้น ทดแทนการใช้จ่ายของภาคเอกชน แต่ครั้งนี้ เมื่อเกิดวิกฤต รัฐบาลในยุโรปจะไม่สามารถจับจ่ายใช้สอย ไม่สามารถกระตุ้นเศรษฐกิจได้เหมือนครั้งที่แล้ว ก็จะต้องใช้เวลานานกว่าปกติในการออกจากวิกฤต

4. ผลกระทบคืออะไร – ผลกระทบที่จะเกิดขึ้น จะผ่านหลายช่องทาง ทั้งในส่วนของค่าเงินที่จะมีความผันผวนมากขึ้น โดยเฉพาะเงินยูโร เงินดอลลาร์ ซึ่งจะกระทบมาถึงเงินในภูมิภาคและค่าเงินบาท สภาพคล่องในระบบ การเรียกเงินคืนกลับไปที่ยุโรป โดยเอเชียกู้ยืมเงินจากยุโรปรวมกันมากกว่า 1 ล้านล้านยูโร การปรับตัวของดัชนีหลักทรัพย์ในตลาดโลก ซึ่งช่วงก่อนวิกฤตปะทุขึ้น อาจจะมี Correction เป็นระยะๆ เงินไหลออกเป็นระลอก และท้ายสุด เมื่อปัญหาสุกงอมเต็มที่ กระทบต่อเศรษฐกิจจริงของยุโรป ภาคการส่งออกของเอเชียไปยุโรปก็จะได้รับผลกระทบไปด้วย

ส่วนคำถามที่ว่า ยุโรปจะจบในลักษณะไหน กลุ่มยูโร จะแตกหรือไม่ ในเรื่องนี้ ยากที่จะตอบได้ เพราะว่าเป็นประเด็นเชิงนโยบายที่สำคัญต่ออนาคตของยุโรป ที่ยุโรป โดยเฉพาะเยอรมันและฝรั่งเศสจะต้องตัดสินใจว่า ใครจะอยู่ ใครจะไป หรือจะไปด้วยกัน จะไปกันในท่าไหน ซึ่งไม่ว่าจะจบอย่างไร ผลกระทบก็จะมีนัยสำคัญกับทุกคน และวิกฤตจะยาวนานพอสมควร ซึ่งเราควรใช้เวลาตั้งแต่ต้นปี คิดเตรียมการแต่เนิ่นๆ ว่าจะรับมือกับเรื่องนี้อย่างไร เผื่อว่าเกิดวิกฤตขึ้น เราจะพร้อมและสามารถฟันฝ่าปัญหาไปได้

สำหรับภายในประเทศของเรา หลายคนได้ออกมาแสดงความกังวลใจในช่วงที่ผ่านมา เกี่ยวกับความสามารถของเศรษฐกิจที่จะฟื้นตัวจากปัญหาน้ำท่วม ปัญหาการเมือง ปัญหาน้ำท่วมรอบใหม่ ประเด็นต่างๆ เหล่านี้ เราคงต้องใส่ใจ แต่คิดว่า (1) เศรษฐกิจโดยรวมน่าจะสามารถฟื้นตัวได้ดีจากปัญหาน้ำท่วม แม้จะมีบางครัวเรือน บางธุรกิจที่ฟื้นตัวได้ยาก (2) การเมืองก็คงส่งผลกับเศรษฐกิจไม่มาก หลายปีที่ผ่านมา เวลาเรามีปัญหาทางการเมือง เศรษฐกิจอาจจะชะลอลงบ้างประมาณ 1-1.5% จากที่ควรจะเป็น โดยเศรษฐกิจไทยสามารถขยายตัวได้ประมาณ 5% เสมอมา แม้ในช่วงที่เรามีวิกฤตความขัดแย้งทางการเมืองหนักๆ และ (3) การท่วมรอบใหม่ในปีหน้า โอกาสที่จะเกิดก็ไม่มากนัก ถ้าเราบริหารจัดการน้ำ โดยเฉพาะน้ำในเขื่อนให้ดี และมีการเตรียมการต่างๆ ไว้พร้อม

ดังนั้น ประเด็นที่เป็นความท้าทายสำคัญจริงๆ สำหรับอนาคตเศรษฐกิจไทยก็คือ การมองระยะยาว การวางนโยบายต่างๆ ให้ไทยสามารถแข่งขันได้ในยุคศตวรรษใหม่ของเอเชีย ไม่ตกรถ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ในช่วงที่โอกาสกำลังเปิดจากการย้ายฐานการผลิตของต่างชาติเข้าสู่ภูมิภาคเอเชีย ในช่วงสหรัฐ ยุโรป กำลังวนเวียนกับการแก้ไขปัญหาของตน ซึ่งหมายความว่า เราต้องจัด Priority ของนโยบายให้ดี แก้ปัญหาเรื่องน้ำให้ถูกจุด โดยเริ่มจากการถามว่า “ปัญหาน้ำท่วมครั้งที่แล้วเกิดจากอะไร” แล้วเริ่มแก้จากตรงนั้นอย่างเป็นระบบ ยิ่งถ้าเป็นปัญหาที่มาจากคนการบริหารจัดการของคน และโครงสร้างการบริหารจัดการน้ำของรัฐบาลที่ซับซ้อนไม่เป็นระบบ ก็น่าจะยิ่งแก้ไขได้ง่าย ซึ่งจะช่วยประหยัดงบประมาณ และเวลาของทุกคนที่จะใช้ไปกับเรื่องนี้ ช่วยให้ประเทศชาติได้รับประโยชน์สูงสุดในระยะยาว ไม่เป็นการตำน้ำพริกละลายแม่น้ำ

ทั้งนี้ เราไม่ควรหมกหมุ่นกับเรื่องการบริหารจัดการน้ำเพียงเรื่องเดียว (ช่วงนี้ ดูเหมือนกับหลายคนจะมุ่งแต่ประเด็นนี้เพียงอย่างเดียว อย่างน่ากังวลใจ) เพราะทรัพยากร งบประมาณ และเวลาของภาครัฐมีอยู่อย่างจำกัด แต่สิ่งที่ต้องทำมีอีกมาก ถ้ารัฐทุ่มเงิน หมดเงินไปกับการวางระบบบริหารจัดการน้ำอย่างไม่ระวัง (ยิ่งลงทุน แบบไม่เห็นผล ไม่ช่วยอะไร ก็ยิ่งน่าเสียดายใหญ่) เพราะเราจะไม่มีเงินมาลงทุนกับอนาคตด้านอื่นๆ ของประเทศ โดยเฉพาะการลงทุนวางอนาคตเพื่อช่วยให้เอกชนไทย คนไทย ประเทศไทยสามารถแข่งขันกับคู่แข่งอื่นๆ ได้ในศตวรรษของเอเชียที่กำลังมาถึง ซึ่งรัฐบาลจำเป็นต้องลงทุนกับนิคมอุตสาหกรรมและท่าเรือน้ำลึกแห่งใหม่ โครงข่ายคมนาคมขนส่งทั่วประเทศ โครงสร้างพื้นฐานต่างๆ การส่งเสริมการพัฒนานวัตกรรมใหม่ๆ รวมไปถึงการดึงดูดต่างชาติให้มาลงทุนในไทย การสนับสนุนให้คนไทยไปลงทุนในต่างประเทศอีกมาก ซึ่งถ้าเราพลาดไปแล้วกับการบริหารจัดการช่วงน้ำท่วม ครั้งนี้ หวังว่าจะไม่พลาดเรื่องการบริหารจัดการนโยบายหลังน้ำท่วม ใช้จ่ายเงินอย่างไม่เป็นผลอีก ก็ขอเอาใจช่วยให้เราเลือกทาง เลือกนโยบายที่เหมาะสม เพื่ออนาคตของทุกคนครับ

ที่มา : คอลัมน์ อนาคตเศรษฐกิจไทย
หนังสือพิมพ์กรุงเทพธุรกิจ ประจำเดือนมกราคม 2555

คอลัมน์ ไขปัญหาเศรษฐกิจกับดร. กอบ

คำถามที่หลายคนสนใจอยากรู้ในช่วงต้นปีเช่นนี้ก็คือ “แล้วเศรษฐกิจปี 55 จะเป็นอย่างไร”  จะไปกันได้หรือไม่

ถ้าจะตอบเร็วๆ ประเภทว่ากันตามเนื้อผ้า โดยดูจากพื้นฐานของเศรษฐกิจไทย คิดว่า ปีนี้เศรษฐกิจจะไปได้ โดยหลายสำนักมองสอดคล้องกันว่าจะโตประมาณ 5% จากปัจจัยสำคัญ 3 ประการ

ปัจจัยแรก – มาจากความจริงที่ว่า ปีที่ผ่านมาเศรษฐกิจไม่ดี ทุกคนผลิตไม่ได้ ทำธุรกิจ ค้าขายไม่ได้ชั่วคราว จากอุบัติเหตุที่เกิดขึ้นอย่างไม่คาดฝัน 2 รอบ รอบแรก จากปัญหาแผ่นดินไหวและสุนามิในญี่ปุ่น ที่ส่งผลกระทบผ่านห่วงโซ่การผลิตของโลกมาถึงไทย ในกลุ่มยานยนต์และเครื่องใช้ไฟฟ้า ในช่วงไตรมาสที่ 2 รอบสอง จากปัญหาน้ำท่วมใหญ่ของเราเอง ซึ่งในเดือนพฤศจิกายน การผลิตของบางภาคอุตสาหกรรม เช่น รถยนต์ ฮาร์ดดิสก์ แผงวงจรไฟฟ้า ลดลงถึง 75-85% การผลิตเครื่องใช้ไฟฟ้า และสิ่งทอลดลง 47-55% ส่งออกลดลง 13% ขณะที่ภาคการเกษตร ผลผลิตลดลง 7% แม้กระทั่งภาคการท่องเที่ยว จำนวนนักท่องเที่ยวก็ลดลงถึง 17.5%

สำหรับอุบัติเหตุรอบที่สองนี้ กล่าวได้ว่าได้รับเคราะห์กันทุกหย่อมหญ้า แต่เนื่องจากผลกระทบต่อภาคการผลิตเป็นเรื่องชั่วคราว โดยหลังมีนาคมไปแล้ว ทุกอย่างก็น่าจะกลับมาเป็นปกติได้ 90% เศรษฐกิจจะเดินไปได้อีกรอบหนึ่ง อีกทั้งปัญหาน้ำท่วมหนักเช่นนี้ไม่น่าเกิดขึ้นซ้ำอีก หรือต่อให้เกิด ก็ไม่น่าท่วมมากเท่าปีนี้ จากบทเรียนราคาแพง ที่เราได้รับในการบริหารจัดการน้ำในเขื่อน การปล่อยน้ำออกจากเขื่อน การดูแลภาวะน้ำท่วมตามลุ่มน้ำต่างๆ รวมไปถึงโครงสร้างพื้นฐานใหม่ๆ ที่รัฐบาลกำลังจะสร้างขึ้น ซึ่งถ้าเป็นไปตามภาพนี้ เศรษฐกิจไทยจะค่อยๆ ดีขึ้นตั้งแต่ไตรมาสที่ 2 เป็นต้นไป และช่วงปลายปี จากฐานที่ต่ำ เศรษฐกิจจะสามารถขยายตัวได้ดีมากเทียบกับปีนี้

ปัจจัยที่สอง – การใช้จ่ายของภาคเอกชน ทั้งในส่วนของครัวเรือนและธุรกิจ ที่หลายคนต้องเอาเงินออม เอากำไรสะสม ออกมาใช้จ่ายกันหลังน้ำท่วม เพื่อซ่อมแซมที่อยู่อาศัย สินทรัพย์ รถยนต์ โรงงาน อาคารสถานที่ต่างๆ ซึ่งการใช้จ่ายเหล่านี้กล่าวได้ว่า เกิดอย่างไม่คาดฝัน และคิดเป็นเงินไม่น้อย ซึ่งจะทำให้ความต้องการสินค้าต่างๆ เพิ่ม เป็นพิเศษ ไม่ว่าจะเป็นตู้เย็น เครื่องใช้ไฟฟ้า รถยนต์ เสื้อผ้า เฟอร์นิเจอร์ เครื่องตกแต่งบ้าน ต้นไม้ สี กระเบื้อง วัสดุก่อสร้าง เครื่องจักรต่างๆ โดยสินเชื่อที่ภาคธนาคารพาณิชย์และภาครัฐช่วยกันปล่อยกู้เพิ่มเติม จะช่วยเป็นแรงขับให้เศรษฐกิจฟื้นตัว ทุกคนสามารถยืนขึ้นได้อีกครั้งหนึ่ง ซึ่งการใช้จ่ายส่วนนี้จะเกิดขึ้นในช่วงต้นปีเป็นหลัก

ปัจจัยที่สาม – แรงกระตุ้นจากภาครัฐ ที่รัฐบาลจะต้องใช้จ่ายเพิ่มเติมเป็นการพิเศษในหลายโครงการ จากความตั้งใจที่จะวางโครงสร้างพื้นฐานสำคัญๆ ของประเทศ ในการบริหารจัดการน้ำ ล่าสุดพูดกันว่าจะต้องใช้เงินถึง 3.5 แสนล้านบาท ในการสร้างกำแพงล้อมรอบนิคมอุตสาหกรรม ระบบบริหารน้ำในลุ่มน้ำต่างๆ รวมไปถึงระบบการระบายน้ำใหม่ ไม่ว่าจะเป็นอุโมงค์ระบายน้ำ หรือ Floodway บางโครงการต้องพยายามทำให้แล้วเสร็จก่อนฤดูฝนหน้า การใช้จ่ายของภาครัฐจะเป็นแรงช่วยขับเคลื่อนเศรษฐกิจให้ไปได้ ในช่วงกลางปีเป็นต้นไป

แล้วจะมีอะไรที่ทำให้เราไปไม่ถึง 5 % หรือไม่

มี สิ่งที่กล่าวมาข้างต้นเป็นการมองจาก “กรณีฐาน” หรือมองจาก “พื้นฐานของเศรษฐกิจไทยในส่วนตัวเราเอง” ว่ามีแรงส่งอะไรบ้าง แต่สิ่งที่น่าสนใจเกี่ยวกับปีมังกรทองนี้ก็คือ มรสุมการเงินโลกกำลังก่อตัวขึ้นที่ยุโรป ซึ่งจะทำให้ระบบเศรษฐกิจโลกจะมีความผันผวนเกิดขึ้นเป็นระยะๆ ผลกระทบต่อค่าเงิน สภาพคล่อง เงินทุนไหลเข้าออก ตลาดหุ้น ราคาสินค้าโภคภัณฑ์ ทองคำ วัตถุดิบต่างๆ ตลอดจนภาคการส่งออกของเอเชียและไทย ซึ่งจะทำให้ภาพเศรษฐกิจที่สำนักต่างๆ มองไว้ อาจจะเปลี่ยนไปได้อย่างมีนัยสำคัญ

ขณะนี้ เรายังไม่รู้ว่าวิกฤตของยุโรปจะรุนแรงแค่ไหน จะเกิดขึ้นเมื่อไหร่ แต่สิ่งที่ชัดเจนก็คือ ปัญหากำลังก่อตัวขึ้น สะสมพลัง โดยทางการยุโรปกำลังออกมาตรการต่างๆ เพื่อต่อสู้ดูแล ยื้อเวลาเอาไว้ ซึ่งระหว่างที่สู้กันนี้ จะมีความปั่นป่วนในระบบเกิดขึ้น มีข่าวดี ข่าวร้าย สลับกันไปอีกระยะ ท้ายสุด เมื่อเอาไม่อยู่ ลุกลามเป็นวิกฤต ผลกระทบกับทุกคนก็จะไม่เบา ประเภทยิ่งยื้อ ยิ่งแรง ก็ได้แต่หวังใจว่า มังกรทองจะสามารถฝ่ามรสุมเศรษฐกิจไปได้ และขอให้ทุกท่านตั้งอยู่ในความไม่ประมาท เตรียมการเพิ่มภูมิคุ้มกันภัยให้กับตนเองตั้งแต่ต้นปี คิดแต่เนิ่นๆ ว่าจะรักษาตัว ฝ่ามรสุมนี้ไปได้อย่างไร ขอเอาใจช่วยทุกคนครับ

ที่มา : หนังสือพิมพ์เดลินิวส์ ประจำวันที่ 4 ม.ค. 55
คอลัมน์ ไขปัญหาเศรษฐกิจกับดร.กอบ

คอลัมน์ ไขปัญหาเศรษฐกิจกับดร. กอบ

หนึ่งในข่าวใหญ่จากยุโรปเมื่อสัปดาห์ที่แล้วคือ “การประกาศอัดฉีดสภาพคล่องรอบใหม่ของธนาคารกลางยุโรป” เพื่อแก้ไขปัญหาการขาดสภาพคล่องให้กับแบงก์ต่างๆ และป้องกันไม่ให้ปัญหาดังกล่าวนำไปสู่การลดหรือหยุดการปล่อยกู้ ซ้ำเติมให้สภาพเศรษฐกิจที่แย่อยู่แล้วในปัจจุบัน ต้องซวนเซลงไปอีก

สิ่งที่พิเศษเกี่ยวกับการอัดฉีดสภาพคล่องรอบนี้ อยู่ที่เงื่อนไขที่ทางธนาคารกลางยุโรปกำหนดไว้ โดยแบงก์สามารถกู้ยืมเงินไปเก็บไว้ได้นานถึง 3 ปี ในอัตราดอกเบี้ยต่ำเป็นพิเศษที่ 1 % เรียกว่าเป็น สินเชื่อดอกเบี้ยต่ำเพื่อเอื้อให้แบงก์ที่มีฐานะไม่ดีสามารถจะยืนขึ้นมาได้อีกครั้งหนึ่ง โดยรอบนี้ แบงก์สามารถใช้สินเชื่อที่ตนปล่อยออกไปมาเป็นหลักประกัน นอกจากนี้ ทาง ECB ยังไม่จำกัดจำนวนสภาพคล่องที่จะปล่อยออกมา ซึ่งถ้าแบงก์ยังต้องการเงินเพิ่ม ก็สามารถกู้ยืมได้อีกครั้งในช่วงปลายเดือนกุมภาพันธ์

(more…)

คอลัมน์ ไขปัญหาเศรษฐกิจกับดร. กอบ

ในช่วงที่ผ่านมา เราคุยกันบ่อยมาก ถึงเรื่องปัญหาในสหภาพยุโรป วันนี้อยากจะพากลับไปที่สหรัฐอเมริกา เพื่อเล่าให้ฟังว่า แนวโน้มเศรษฐกิจสหรัฐในช่วงต่อไปจะเป็นอย่างไร ความเสี่ยงสำคัญคืออะไร

แนวโน้มเศรษฐกิจสหรัฐเป็นอย่างไร

ถ้าเราคอยติดตามสถานการณ์เศรษฐกิจสหรัฐอย่างใกล้ชิด เราจะพบว่า ในช่วง 1-2 เดือนที่ผ่านมา เศรษฐกิจสหรัฐเริ่มดูดีขึ้น พอจะขยับขับเคลื่อนไปได้ จากเดิมที่เคยสรุปกันไว้ว่า “สหรัฐจะเดินไปข้างหน้าอย่างปวกเปียก ประเภทซึมๆ เซื่องๆ 3 วันดี 4 วันไข้ มีข่าวดีบ้าง ข่าวร้ายบ้าง สลับกันไป” ตอนนี้ ดูเหมือนกับว่าสหรัฐเริ่มจะมีข่าวดีออกมาต่อเนื่องขึ้น จนน่าจับตามอง

(more…)

คอลัมน์ ไขปัญหาเศรษฐกิจกับดร. กอบ

หลายคนเข้าใจผิดว่า “พอเพียง” เป็นเรื่องของคนจน หรือ เกษตรกร

เมื่อหลายปีที่แล้ว เคยมีนักศึกษาที่ทำวิจัยกับผมได้ออกไปสำรวจความเข้าใจของคนทั่วๆ ไปว่า มีความเข้าใจและน้อมนำเรื่อง “เศรษฐกิจพอเพียง” ไปประยุกต์ใช้กับชีวิตประจำวันของแต่ละคนอย่างไร

ครั้งหนึ่งไปเจอคุณป้าคนหนึ่งที่สถานีรถไฟฟ้าที่สยาม เธอก็ถามว่า “ได้ยินเรื่องเศรษฐกิจพอเพียงมาก่อนหรือไม่” คุณป้าก็ตอบว่า “เคย” และเมื่อถามๆ ไป ถึงคำถามว่า “เคยนำเรื่องเศรษฐกิจพอเพียง ไปประยุกต์ใช้กับชีวิตประจำวันหรือไม่” คุณป้าตอบว่า “พอเพียง ไม่ใช่เรื่องของป้า เป็นเรื่องของเกษตรกร และคนจน”

ด้วยความอยากรู้ นักศึกษาคนนั้นจึงถามต่อไปว่า “ทำไมคิดเช่นนั้น” คุณป้าตอบว่า “จะไม่ให้ป้าคิดเช่นนั้นได้อย่างไร ก็ทุกครั้งที่ป้าเห็นเขาโฆษณาเรื่อง “พอเพียง” ทีไร ก็เห็นแต่ภาพเกษตรกร การปลูกผัก การทำสวน การทำไร่ การทำนา และภาพคนจน แต่ป้ารวยแล้ว ป้าก็เลยคิดว่า พอเพียงไม่ใช่เรื่องของป้า”

(more…)